دکتر ماشاءاله بناء نیاسری

اصل منع بیمۀ مضاعف

Principle of Non-Double Insurance

«اصل جبران خسارت» اساسی ترین اصل در حقوق بیمه های جبرانی است که خود سرمنشأ اصولی چند در این رشته از حقوق است. اگر هدف از قرارداد بیمۀ جبرانی، در بهترین حالت و حداکثر بازگرداندن بیمه گر به حالت پیش از وقوع زیان است، و جریان این اصل مانع آن است که بیمه گذار از قبل وقوع حادثه سودی را کسب کند، مقتضای این سخن آن است که اشخاص باید از اینکه با انعقاد دو یا چند قرارداد بیمۀ جبرانی بتوانند به جبران مضاعف دست یابند، ممنوع باشند. به دیگر سخن، در این قسم بیمه ها بیمه گذار نباید از محل وقوع حادثۀ تحت پوشش بیمه، دارا شود. بنابراین، لازمۀ جریان اصل جبران خسارت در حقوق بیمه های جبرانی، «اصل منع بیمۀ مضاعف» است. اهمیت این اصل تا بدان پایه است که قاطبۀ قوانین بیمۀ کشورهای مختلف، به اجمال یا به تفصیل، أحکامی را بدان اختصاص داده اند. در ایران نیز مادۀ 8 قانون بیمه مصوّب 1316 هجری خورشیدی به اجمال به این اصل اشارت کرده است، بی آنکه أحکام تفصیلی آن را بیان دارد. حسب مادۀ 8 این قانون: «در صورتی که مالی بیمه شده باشد، در مدتی که بیمه باقی است نمی توان همان مال را به نفع همان شخص و از همان خطر مجدداً بیمه نمود». این ماده که صرفاً به بیان شرایط تحقق عنوان «بیمۀ مضاعف» و نهی از بیمۀ مضاعف بسنده کرده است، در خصوص أحکام دیگر مسائل این قسم بیمه سکوت اختیار کرده است که بخشی از این اجمال به کمک آیین نامه های شورای عالی بیمه مرتفع شده است.