شاخص توسعۀ انسانی
شاخص توسعۀ انسانی
Human Development Index (HDI)
شاخص های متعدد و گوناگونی برای سنجش سطح توسعه یافتگی کشورها وجود دارد؛ امّا آنچه از این میان بیشترین و وسیع ترین مقبولیت را یافته، «شاخص توسعۀ انسانی» است. شاخص توسعۀ انسانی، یک مقیاس مقایسه ای میزان امید به زندگی (طول عمر)، میزان سواد، آموزش و پرورش، و کیفیت زندگی را میان کشورها به دست می دهد، و متمرکز بر بهبودها و پیشرفت هایی است که در بهزیستی و رفاه انسانی رخ نموده باشد نه آنکه بر رتبه بندی اقتصادی تمرکز کند. شاخص توسعۀ انسانی که در دهۀ 1990 میلادی توسط اقتصاددانان توسعۀ بین الملل، همچون آمارتیا سن، و اقتصاددان پاکستانی محبوب الحق پدید آمد، در گزارش توسعۀ انسانی سالانه ای که «برنامۀ توسعۀ ملل متحد (یوندپ)» منتشر می کند، استفاده می شود تا نشان دهد که با توجه به برآورد و تخمین کیفیت متوسط زندگی شهروندان آن کشور، آیا می توان آن کشور را کشور توسعه یافته محسوب کرد یا «هنوز کشور در حال توسعه» شمرده می شود. شاخص توسعۀ انسانی بر سه بُعد پایه و اساسی توسعۀ انسانی متمرکز است: عمر طولانی و زندگی سالم (آن گونه که بر حسب امید به زندگی (طول عمر) از بدو تولد اندازه گیری می شود)، دانش و آگاهی (آن گونه که با میزان سواد بزرگسالان و ترکیب نسبت ناخالص آمار ثبت نام در دوره های تحصیلات ابتدایی و متوسطه و دانشگاهی اندازه گیری می شود)، و کیفیت زندگی شریفانه و آبرومندانه (آن گونه که با صورت سرانۀ محصول ناخالص داخلی با معادل قدرت خرید آن به دلار آمریکا اندازه گیری می شود). هر ساله کشورهای عضو سازمان ملل متحد مطابق این شاخص ها فهرست و رتبه بندی می شوند. شاخص توسعۀ انسانی هشت دهم (0.8) یا بیشتر نمایانگر وجود سطح بالای توسعه در یک کشور محسوب می شود، و این عدد در همۀ کشورهای توسعه یافته، از جمله کشورهای آمریکای شمالی، اروپای غربی، اقیانوسیه، شرق آسیا، و برخی کشورهای در حال توسعه دیده می شود. وانگهی، رتبۀ شاخص انسانی پنج دهم (0.5) یا کمتر نمایانگر توسعه بسیار پایین یک کشور است.