طی مراتب تکامل وجودی

«در طی این تکامل وجودی عبور به مرتبۀ عالی برای آنچه در مرتبۀ دانی است همواره نوعی مرگ از عالم قبلی را با ولادت در عالم بعدی همراه دارد، و در دنبال این توالی مرگ و ولادت که رمزی از خلقت و معاد هم هست دایم جماد به نبات، نبات به حیوان، حیوان به انسان، و انسان به ماورای آن تحول می یابد. تا وقتی حلق حیوان بریده نشود ولادت در عالم انسانی برایش حاصل نمی آید، و تا وقتی انسان از حیات انسانی نمیرد به حیات الهی راه نمی برد. دانۀ گندم فقط وقتی نان شد می تواند تبدیل به انسان و جزو وجود وی گردد. نخودی هم که در دیگ کدبانو می جوشد برای آن است که از مرتبۀ وجودی خویش عبور کند و جزو وجود انسان گردد، گویی سیر او در عالم جماد و نبات هم فقط برای آن بوده است که وی را آمادۀ نیل باین کمال نماید. چنانکه انسان نیز مثل او تا در دیگ تن محنتِ آتشها و ابتلاها را نیازماید به کمال ممکن خویش دست نمی یابد». مرحوم دکتر عبدالحسین زرین کوب، بحر در کوزه: نقد و تفسیر قصه ها و تمثیلات مثنوی، انتشارات علمی، چاپ دوازدهم: 1386 هجری شمسی، ص 25.