دکتر ماشاءاله بناء نیاسری

جا به جایی بندهای موصولی برای تسهیل پردازش

«یکی از مباحثی که مورد توجه ویراستاران نیز بوده است (صلح جو 1397)، مبحث خروج بند موصولی است. در جملات زیر، دو ساخت شبیه به هم وجود دارد. جملۀ (1) الف حالتی است که بند موصولی نزدیک هستۀ خود قرار دارد، اما در جملۀ (1) ب بند موصولی اصطلاحاً خارج شده و به انتهای جمله رفته است. (1) الف. او فرشی را که از عموی مادرش پارسال به قیمت خیلی کم و از روی بی میلی خریده بود فروخت. ب. او فرشی را فروخت که از عمومی مادرش پارسال به قیمت خیلی کم و از روی بی میلی خریده بود. ویراستار از بین این دو جمله کدام را انتخاب می کند؟ از نظر پردازشی، قواعد دستور زبان می گوید که جملۀ دوم برای پردازش ساده تر است، زیرا بند موصولی طولانی وسط جمله باعث می شود درک سخت شود (راسخ مهند 1396، فصل 6). زبان فارسی امکانی دارد که برای تسهیل پردازش بندهای موصولی طولانی را جا به جا می کند». محمد راسخ مهند، ادامۀ بحث «ویرایش و دستور زبان»، نامۀ فرهگستان، شمارۀ 67، سال 1398 هجری شمسی، ص 142.