ترجمۀ تعبیرات غیراصطلاحی

«در هر زبان، چه در محاوره و چه در نوشتار، تعبیرات زیادی هستند که اهل زبان آنها را به صورت یک قالب واحد می آموزند و در موقعیت های معین بدون تغییر هم به کار می برند. معمولاً کسی که می خواهد زبان خارجی بیاموزد به او توصیه می شود هر چه می تواند از این تعبیرات ثابت یاد بگیرد؛ چون این تعبیرات اولاً واحدهای معنایی بزرگ تر از کلمه هستند و یادگیری آنها باعث سهولت در گفتن یا نوشتن می شود. اما دلیل دیگر، که مهم تر از دلیل اول است، این است که این تعبیرات بسیار رنگ و بوی زبان خارجی را دارند و به کار بردن آنها در نوشتار و گفتار به کلام گوینده یا نویسنده رنگ و بوی طبیعی آن زبان را می دهد. این تعبیرات که در گفتار و نوشتار اهل زبان بسیار متداولند در واقع شبیه اصطلاحات (idioms) هستند، با این تفاوت که در اصطلاحات معمولاً معنی از جمع معانی اجزا به دست نمی آید؛ اما در این تعبیرات معنی معمولاً از جمع معانی اجزا به دست می آید و استعاره یا تشبیهی در کار نیست. به این دلیل است که اینها را تعبیرات غیراصطلاحی می گوییم. [...] چنان که گفته شد، این تعبیرات غیراصطلاحی هستند و ترجمۀ تحت اللفظی آنها معنی را منتقل می کند، ولی چون این تعبیرات رنگ و بوی تند زبان مبدأ را دارند گاه انتقال آنها به طریق تحت اللفظی این رنگ و بو را منتقل می کند. خوشبختانه این تعبیرات به دلیل غیراصطلاحی بودن عموماً در زبان فارسی پذیرفتنی هستند، ولی تعداد زیادی از آنها هم هست که انتقالشان به عین لفظ، یا ابهام ایجاد می کند و یا چندان آشنا نیستند و گرته برداری به حساب می آیند. مترجم همیشه می تواند یا از تعبیرات مشابه آنها در زبان فارسی استفاده کند و یا مقصود نویسنده را به طریقی دیگر بیان کند. البته برخی از این تعبیرات هم متأسفانه به زبان فارسی وارد شده و در این زبان جاافتاده اند. [...] تعبیرات غیراصطلاحی ظاهری فریبنده دارند؛ به این معنی که چون از ترجمۀ تحت اللفظی آنها معنایی کم و بیش مشابه آنچه مدنظر متن اصلی بوده است استنباط می شود، مترجم در پی یافتن معادل آنها در زبان فارسی بر نمی آید؛ حال آنکه ترجمۀ تحت اللفظی لزوماً تعبیری متعارف و آشنا نیست و ای بسا که فارسی زبانان در موقعیت های مشابه این تعابیر را به صورت های دیگر بیان می کنند. در واقع ترجمۀ تعابیر غیراصطلاحی سنگ محکی است برای تشخیص مترجم کاردان از مترجم مبتدی و غیرحرفه ای». سمیۀ دل زنده روی، ترجمۀ تعبیرات غیراصطلاحی، فصلنامۀ مترجم، شمارۀ 73، بهار 1400 هجری شمسی، صص 107-108 و 111.