مقایسۀ «اعتبارات اسنادی» با «تعهدات پرداخت بانک»
1. مرسوم است که روش های پرداخت ثمن در معاملات بیع بین المللی را شامل چهار شیوۀ پیش پرداخت، حساب مفتوح، ترتیبات وصولی، و اعتبارات اسنادی می دانند. اگر در وجه تقسیم، یعنی مبنا و ضابطه ای که برای تقسیم بندی اختیار کرده ایم، قدری توسعه دهیم می توان روش های «تأمین مالی مبتنی بر طلب» (Account Receivables Financing) همچون فاکتورینگ و فورفیتینگ، و نیز «روش های تجارت متقابل» (Methods of Countertrade) را نیز در عداد روش های پرداخت جای داد. تسویۀ بدهی میان خریدار و فروشنده بابت ثمن، تنها کارکردی نیست که در این روش های گونه گون پرداخت دیده می شود، بلکه افزون بر آن، بعض این روش ها در خدمت فراهم آوردن «تضمین» و «تأمین منابع مالی» نیز می باشند. از میان روش های مختلف پرداخت، اعتبارات اسنادی متنوع ترین کارویژه ها را بر دوش می کشد، چندان که مجموع نقش ها و کارویژه های این روش را می توان ذیل سه عنوان «کارویژه پرداخت» (Payment Function)، «کارویژۀ تضمین» (Security Function)، و «کارویژۀ تأمین مالی» (Financing Function) دسته بندی کرد. از حیث کارویژۀ پرداخت که در جمیع روش های پرداخت نقشی مشترک به شمار می آید، آنچه روش های مختلف پرداخت را از یکدیگر ممتاز می سازد، چگونگی «تخصیص و توزیع خطرات» در هر یک از شیوه های پرداخت است. در حالی که بعض روش های پرداخت (همچون حساب مفتوح) بیشترین خطرات را متوجه فروشنده می سازد، بعض دیگر از این روش ها (همچون پیش پرداخت) خریدار را در مقایسه با فروشنده در معرض خطرات بیشتر می نهد. در این میان، بعض دیگر از روش های پرداخت (همچون ترتیبات وصولی) می کوشد تعادلی میان منافع خریدار و فروشنده از حیث توزیع خطرات برقرار کند. امّا، به نظر می رسد از بین تمام این روش های موجود پرداخت، اعتبارات اسنادی بهترین سازوکار برای تخصیص بهینۀ خطرات گوناگون (Efficeint Allocation of Risks) در معاملات بیع بین المللی است. چندی است با همت و همکاری اتاق بازرگانی بین المللی و «جامعۀ جهانی ارتباطات مالی بین بانکی» (SWIFT) روش پرداخت و تأمین مالی تجاری جدیدی با نام «تعهدات پرداخت بانک» (BPO) پیشنهاد شده است که بنا به ادعای طراحان آن، جنبه های مثبت دو روش «حساب مفتوح» و «اعتبار اسنادی» را در هم آمیخته و یکجا در خود جای داده است. در نوشتار پیش روی بر آنیم در قالب مقایسۀ «تعهدات پرداخت بانک» و «اعتبارات اسنادی»، وجوه اشتراک و وجوه افتراق این دو روش پرداخت و تأمین مالی تجاری را از نظر بگذرانیم. امّا، از آنجا که گفته می شود «تعهدات پرداخت بانک» به عنوان یک مولود آزمایشگاهی، در حدّ واسط میان روش «حساب مفتوح» و روش «اعتبار اسنادی» قرار دارد، این مقایسه وقتی کامل خواهد بود که روش حساب مفتوح را نیز به بحث وارد کنیم. لذا، در لابلای مباحث به مناسبت موضوع، از پرداخت به روش «حساب مفتوح» نیز سخن خواهیم گفت.