اقتصاد چرخشی و اصول محوری و هسته ای آن

اقتصاد چرخشی و اصول محوری و هسته ای آن

Circular Economy and Its core Principles

اقتصاد چرخشی یک نوع نظام اقتصادی تولید و مصرف است. اصول محوری و هسته ای اقتصاد چرخشی عبارت اند از (یک) حذف یا دست کم کمینه سازی تولید زباله و پسماند و آلودگی، (دو) حفظ و نگهداشت ارزش محصولات، مواد و مصالح، و منابع در اقتصاد برای مدتی هرچه طولانی تر، (سه) کنار گذاشتن ذهنیت و مفهوم «پایان عمر» محصولات و مواد و مصالح و منابع و جایگزین کردن طراحی باز احیاء شونده و اعاده پذیر و بازآور به جای آن، و (چهار) نیل و دستیابی به أهداف و مقاصد توسعۀ پایدار (پایدارپذیری) و کاهش آثار مخرّب زیست محیطی. اساساً، معنای این سخن آن است که به منظور تحقق اقتصاد چرخشی و دستیابی به آن، أبعاد و جنبه های مذکور باید در سطوح فردی، پروژه ای و کشوری به موقع اجرا درآید. در عمل، اقتصاد چرخشی از ناحیۀ ذینفعان به کمک رویکرد موسوم به (6Rs) که بسیاری از طرح و برنامه های لازم را در بر می گیرد، قابل تحقق و شدنی است. رویکرد موسوم به (6Rs) که از حرف نخست شش کلمۀ انگلیسی ترکیب یافته، مشتمل بر شش تدبیر زیر است: کاهش (Reduce)، تجدید استفاده (Reuse)، تعمیر (Repair)، تجدید تولید (Remanufacture)، بازچرخی و بازیافت (Recycle) و استحصال انرژی یا تحصیل چیز مفید دیگری از زباله و پسماندهایی که به طرق بهتر دیگری امکان استفاده از آنها نیست (Recover). در ادامه، هر یک از تدابیر داخل در رویکرد (6Rs) را به اختصار توضیح می دهیم.

ادامه نوشته

اقتصاد چرخشی و سند مقاصد توسعۀ پایدار

اقتصاد چرخشی و سند مقاصد توسعۀ پایدار

Circular Economy and SDGs

اصول اقتصاد چرخشی با پاره ای از مقاصد سند مقاصد توسعۀ پایدار پیوندی وثیق و ارتباطی ناگسستنی دارد، چندان که اصول اقتصاد چرخشی به تصریح یا به تلویح در دلِ مقاصد گوناگون سند مقاصد توسعۀ پایدار گنجانیده شده و مندرج است. به طور ویژه، اصول مربوطۀ اقتصاد چرخشی با مقصد شمارۀ دوازدهم این سند ناظر به «تأمین الگوهای مصرف و تولید پایدار» ارتباط مستقیم دارد؛ در عین اینکه پیوند و ارتباط این اصول را از جمله با چندین مقصد دیگر این سند همچون مقصد شمارۀ هفتم ناظر به «تأمین انرژی مقرون به صرفه، مطمئن، پایدار و مدرن برای همگان»، مقصد شمارۀ هشتم ناظر به «تقویت و افزایش رشد اقتصادی پاینده، شامل و پایدار ...»، مقصد شمارۀ یازدهم ناظر به «شامل، ایمن، مقاوم و تاب آور و پایدار ساختن شهرها و سکونتگاه های انسانی»، مقصد شمارۀ سیزدهم ناظر به «اتخاذ اقدام عاجل برای مقابله با تغییرات اقلیمی ...»، مقصد شمارۀ چهاردهم ناظر به «حفظ و صیانت و استفادۀ پایدار از اقیانوس ها ...»، و مقصد شمارۀ پانزدهم راجع به «حیات روی خشکی» به تلویح و به نحو غیرمستقیم می توان مدّ نظر قرار داد. بنابراین، تقویت و ترویج اقتصاد چرخشی و اصول زیربنایی این رویکرد اقتصادی، یکی از أهداف و مقاصد مهم و کلیدی جامعۀ بین المللی است، و در مباحث و گفتگوهای سازمان های جهانی نیز بازتاب و انعکاس یافته است.

«مشارکت عمومی-خصوصی برای مقاصد توسعۀ پایدار» یا «مشارکت عمومی-خصوصی با اولویت مردم»؟

«مشارکت عمومی-خصوصی برای مقاصد توسعۀ پایدار» یا «مشارکت عمومی-خصوصی با اولویت مردم»؟ سخنی در گزینش اصطلاح

هر دو اصطلاح «مشارکت عمومی-خصوصی با اولویت مردم» و «مشارکت عمومی-خصوصی برای مقاصد توسعۀ پایدار» را «کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای اروپا» برای نامیدن الگو و مدل ارتقاء یافتۀ پیشنهادی اش برای مشارکت های عمومی-خصوصی وضع و جعل کرده است. اصطلاح «مشارکت عمومی-خصوصی با اولویت مردم»، اصطلاحی بود که مرجع وضع و جعل این اصطلاح - یعنی، چنانکه اشاره شد، کمیسیون اقتصادی سازمان ملل متحد برای اروپا - تا سال 2021 میلادی برای اشاره به الگو و مدل طراحی شده برای این منظور به کار می برد، ولی از این سال به بعد، اصطلاح «مشارکت عمومی-خصوصی برای مقاصد توسعۀ پایدار» را وضع، و جایگزین اصطلاح پیشین کرد.

ادامه نوشته

وجوه انعام و پاداش

وجوه انعام و پاداش

Tipping Fees

کارخانجات تبدیل زباله و پسماند به انرژی یا استحصال برق از زباله و پسماند، که در حوزۀ مدیریت زباله و پسماند خشک (جامد) فعالیت دارند، اگر قرار باشد درآمدشان صرفاً از محل بهای برقی که به شبکۀ توزیع برق می فروشند تأمین گردد، فعالیت اکثرشان بلحاظ مالی فاقد توجیه اقتصادی خواهد بود. فلذا، در قراردادهای پروژه های مشارکت عمومی-خصوصی تبدیل زباله و پسماند به انرژی، مبلغی تحت عنوان «وجوه انعام و پاداش» به نفع شریک خصوصی پیش بینی و مقرر می شود که مبلغ آن قابل توجه بوده و میزان آن بر حسب هر تن زباله و پسماندی که به این کارخانجات تولید برق تحویل می گردد، محاسبه می شود.

پروژۀ مشارکت عمومی-خصوصی تبدیل زباله و پسماند به انرژی

پروژۀ مشارکت عمومی-خصوصی تبدیل زباله و پسماند به انرژی

PPP Waste-to-Energy Project

پروژه های واقعی مشارکت عمومی-خصوصی خود مستقیماً می توانند به سازگاری و انطباق با تغییرات اقلیمی یا به کاهش عوامل تغییرات اقلیمی یاری رسانند. از باب مثال، در بحش تبدیل زباله و پسماند به انرژی، دفع و امحای زباله در برخی کشورها هنوز اکثراً با دفن زباله در محل های دفن زباله یا رهاسازی زباله در محل های مخصوص ریختن زباله انجام می گیرد. در این روش سنتی دفع و امحای زباله، فرایند تجزیۀ زباله و پسماند منجر به انتشار و تصاعد گاز متان می شود که وجود این گاز در جوّ تأثیر زیادی بر گرمایش زمین دارد. پروژه های مشارکت عمومی-خصوصی تبدیل زباله و پسماند به انرژی، به مدد دسترسی بخش خصوصی به آخرین فن آوری ها، این گاز را می گیرد و آن را تبدیل به نیروی برق (الکتریسیته) می کند. در کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا با توجه به وجود دایرکتیو و قوانین خاص در این زمینه، این گونه پروژه ها به امری رایج و استاندارد تبدیل شده اند. پروژه های مشارکت عمومی-خصوصی تبدیل زباله و پسماند به انرژی، در عین حال که اثر مخرّب زیست محیطی زباله و پسماند را کاهش می دهد، در خدمت تولید انرژی تجدیدپذیر نیز است.

ادامه نوشته

رویکرد عدم مماشات مطلق در مبارزه با فساد مالی و اداری

رویکرد عدم مماشات مطلق در مبارزه با فساد مالی و اداری

A Zaro Tolerance to Corruption Approach

مردمان فقیر جامعه بیشترین زیان و آسیب را از محل آلودگی سازمان و دستگاه دولت به فساد مالی و اداری متحمل می شوند. فساد اداری و مالی در واقع در ستیزه و نبرد با منفعت مردمان است. فی الواقع، وقتی رشوه هایی داده می شود تا بتوان پروژه هایی را آغاز کرد، اثر واقعی این فساد آن است که بسیاری از پروژه ها نه توجیه اقتصادی دارند و نه اثرگذاری، و منجر به هدر رفتن منابع حیاتی متعلق به مردم می شود. هیچ یک از مقاصد و هدف گذاری های مذکور در سند «دستورکار 2030 برای توسعۀ پایدار» قابل تحقق نیست مگر اینکه فساد مالی و اداری تحت کنترل و مهار درآید.

نتایج و دستاوردهای پنجگانۀ مشارکت های عمومی-خصوصی برای مقاصد توسعۀ پایدار

نتایج و دستاوردهای پنجگانۀ مشارکت های عمومی-خصوصی برای مقاصد توسعۀ پایدار

The Five Outcomes of PPPs for the SDGs

راست است که داشتن راه ها و جاده ها، راه آهن، پل ها، نیروگاه ها و سایر زیرساخت ها برای دستیابی به بسیاری از مقاصد و هدف گذاری های توسعۀ پایدار اهمیت دارد، امّا جایگیری و تنظیم تأثیر این دارایی های زیرساختی در بافت و زمینۀ یک برنامه و دستورکار گسترده تر توسعۀ پایدار و یک مجموعه نتایج و دستاوردهای مشخص پروژه، حتی از آن نیز مهم تر است. در حالی که تهیه و آماده سازی پروژۀ مشارکت عمومی-خصوصی با استفاده از روش «ارزش برای پول» ممکن است گاه آثار سرریز بیرونی پروژه را نادیده بگیرد، رویکرد جدید به مشارکت عمومی-خصوصی، یعنی همان «مشارکت عمومی-خصوصی برای مقاصد توسعۀ پایدار» با تمرکز بر «ارزش برای مردم» نه صرفِ «ارزش برای پول» بر ضوابط و معیارهای اصلی و محوری ای تمرکز خواهد کرد که این ضوابط و معیارها را می توان طبق نتایج و دستاورهای مطلوب و کلی و وسیع زیر دسته بندی نمود: (یکم) دسترسی و برابری؛ (دوم) اثربخشی اقتصادی از جمله شامل پایداری بودجه ای؛ (سوم) پایداری زیست محیطی؛ (چهارم) تکرارپذیری؛ و (پنجم) مشارکت و ورود و حضور ذینفعان.

ادامه نوشته

تدارکات عمومی چرخشی

تدارکات عمومی چرخشی

Circular Public Procurement

تدارکات عمومی چرخشی به عنوان گونه ای از «تدارکات عمومی پایدار» ریشه در مفهوم «اقتصاد چرخشی» دارد، و عبارت از فرایندی است که به موجب آن دستگاه های دولتی عاقد قرارداد به دنبال خرید کالاها، خدمات و طرح های تملک دارایی های سرمایه ای هستند که به بستن چرخه های تکراری انرژی و مواد در زنجیره های تأمین یاری برساند، و در عین حال آثار منفی زیست محیطی و تولید زباله و پسماند را در کل چرخۀ عمر آنها به حداقل برساند یا در بهترین حالت از آن پیشگیری نماید. تدارکات عمومی چرخشی طراحی هایی را ترویج و تشویق می کند که به آسانی قابل حفظ و نگهداشت، تعمیر، نوسازی یا بازسازی، یا بازگردانی به چرخه (بازیافت)، و مآلاً افزایش طول مدت عمر محصول و کاهش زباله و پسماند باشند. این رویکرد و طرز نگاه بر بهره وری منبع، گزینش و انتخاب مواد و مصالح بادوام و قابل بازگردانی به چرخه (قابل بازیافت) با ردپاهای زیست محیطی اندک و پایین تأکید می ورزد، و این خود زباله و پسماند را به حداقل می رساند و استفاده از مواد و مصالح را بهینه می سازد، و منجر به صرفه جویی در هزینه ها و کاهش آثار منفی زیست محیطی می شود.

ماهیت خروجی محور بودن مشارکت های عمومی-خصوصی

ماهیت خروجی محور بودن مشارکت های عمومی-خصوصی

The Output-Based Nature of PPPs

یکی از تفاوت هایی که میان تدارکات عمومی نوین، یا همان مشارکت های عمومی-خصوصی، با تدارکات عمومی سنتی بر شمرده می شود، ماهیت خروجی محور بودن مشارکت های عمومی-خصوصی در برابر ماهیت ورودی محور بودن تدارکات عمومی سنتی است. برخلاف تدارکات عمومی سنتی، مشارکت های عمومی-خصوصی نوعاً مشتمل بر قراردادهای عملکرد-محور می باشند، به این معنا که خروجی ها و نتایج مطلوب و موردنظر را مشخص می سازند نه اینکه وسایل و طرق دستیابی به آن خروجی ها و نتایج را تعیین و امر کنند. همین صفت و ویژگی تمرکز مشارکت های عمومی-خصوصی بر خروجی ها و نتایج، و نه ورودی ها و نهاده ها، امکان امتزاج و درآمیزی ضوابط و موازین پایدارپذیری را از طریق تعیین و درج أهداف و مقاصد روشن پایدارپذیری در قراردادهای مشارکت عمومی-خصوصی، از قبیل افزایش بهره وری انرژی، کاهش انتشار کربن، کاهش میزان تولید زباله و پسماند و غیره، میسور می سازد.

ادامه نوشته

تدارکات عمومی نوآوری افزا

تدارکات عمومی نوآوری افزا

Innovation-Enhancing Procurement (IEP)

تدارکات عمومی پایدار شقوق و أقسام گوناگونی دارد، و گاه با اوصاف دیگری نیز معرفی می شود. اگرچه جامع ترین عنوان از آن میان اصطلاح «تدارکات عمومی پایدار» است، امّا اسامی و عناوین زیر نیز هر یک به مناسبت پیگیری و تعقیب مقصد یا مقاصد خاصی از توسعۀ پایدار ذیل عنوان «تدارکات عمومی پایدار» دسته بندی می شوند: «تدارکات عمومی سبز»، «تدارکات عمومی بلحاظ اجتماعی مسؤولانه» (یا به تعبیر دیگر، «تدارکات عمومی اجتماعی»)، «تدارکات عمومی چرحشی» که اشاره به پیگیری و تعقیب «اقتصاد چرحشی» دارد و به بُعد زیست محیطی توسعۀ پایدار ارتباط می یابد، و «تدارکات عمومی نوآوری افزار».

ادامه نوشته

مشارکت برای نوآوری

مشارکت برای نوآوری

Partnership for Innovation

اگر با استفاده از روش ها و راه حل های از قبل موجود در بازار، نیاز به توسعه و ساخت محصولات نوآورانه، خدمات نوآورانه و طرح های تملک دارایی های سرمایه ای نوآورانه، و سپس خرید ملزومات، خدمات و دارایی های سرمایه ای که از آن حاصل می شود، قابل برآوردن نباشد، دستگاه های دولتی عاقد قرارداد می توانند اصطلاحاً «مشارکت برای نوآوری» منعقد و ایجاد کنند. در حقوق تدارکات عمومی اتحادیۀ اروپا، «مشارکت برای نوآوری» یک قرارداد درازمدت است که بر آن أحکام و مقررات «آیین رقابتی همراه با مذاکره» حکمفرما است، و تنها ضابطه و معیار انتخاب برندۀ تشریفات تدارکات عمومی و سپردن قرارداد به او، «بهترین نسبت و ترکیب قیمت/کیفیت» است.

ادامه نوشته

ممزوج کردن ملاحظات اجتماعی در تدارکات عمومی

ممزوج کردن ملاحظات اجتماعی در تدارکات عمومی

Integrating Social Considerations into Public Procurement

ممزوج کردن ملاحظات اجتماعی با تدارکات عمومی، و بدین سان قراردادنِ این ابزار مهم جانب تقاضای بازار در خدمت توسعۀ پایدار انحاء و أشکال گوناگونی می تواند به خود بگیرد. بخش عمومی از طیف گسترده ای از امکانات برای تعریف شروط قراردادی راجع به مسائل و امور اجتماعی در مقام انعقاد و اجرای قرارداد برخوردار است که موارد زیر نمونه ها و مثال هایی از آن امکانات تواند بود: درج شرطی در قرارداد دایر به تعهد به استخدام افراد فاقد شغل و بیکار خصوصاً افرادی که برای مدت طولانی فاقد شغل و بیکار مانده اند؛ درج شرطی در قرارداد دایر به تعهد به اجرا و پیاده سازی برنامه های آموزشی و شغلی و حرفه ای برای جوانان فاقد شغل و بیکار و برای اجرای خدمت؛ درج شرطی در قرارداد دایر به تعهد به اجرا و پیاده سازی تمهیدات و تدابیری برای افزایش فرصت های برابر بین زنان و مردان یا افزایش تنوع قومی یا نژادی میان کارکنان و کارگران دخیل در اجرای کارها؛ درج شرطی در قرارداد دایر به تعهد به رعایت و تطبیق با مقررات کنوانسیون های سازمان بین المللی کار (ایلو) در زمینۀ محل اجرای تعهد؛ و درج شرطی در قرارداد دایر به تعهد به استخدام تعدادی از افراد دچار معلولیت.