ارزش قابل بیمه

ارزش قابل بیمه                                                                                              Insurable Value

به حداکثر مبلغی که یک نفع را می توان بدان میزان بیمه کرد، ارزش قابل بیمۀ آن نفع گفته می شود. به دیگر سخن، این اصطلاح به معنای ارزش نفع قابل بیمه است، و خود حداکثر ارزشی است که در محدودۀ آن و حداکثر تا آن میزان می توان بیمه أخذ کرد. این اصطلاح در قیاس با اصطلاح «ارزش بیمه شدۀ» نفع استفاده می شود. در نوشته های تخصصی حقوق بیمه، گاه به جای اصطلاح «ارزش قابل بیمه» از اصطلاح «ارزش واقعی» نفع مورد بیمه نیز بهره جسته اند.

خسارت مشترک

خسارت مشترک                                                                                           General Average

اصطلاح «خسارت مشترک» به سه معنا دلالت دارد: (یک) «فعل خسارت مشترک»، یعنی فعل ارادی و عمدی تفدیه یا صرف کردن مخارج به منظور نجات دادن کشتی، محموله، و کرایه از خطر مشترک؛ (دو) «زیان خسارت مشترک» که در نتیجۀ فعل خسارت مشترک حادث می شود؛ و (سه) «سهم خسارت مشترک» که همانا حاصل تقسیم زیان خسارت مشترک میان آنانی است که از محل آن زیان منتفع شده اند. بنابراین، در هر مورد با توجه به بافت کلام و سیاق عبارات باید فهمید که این اصطلاح در کدام یک از این معانی استعمال شده است.

زیان خسارت مشترک

زیان خسارت مشترک                                                                            General Average Loss

بند (1) از مادۀ 66 قانون بیمۀ دریایی انگلستان مصوّب 1906 اصطلاح «زیان خسارت مشترک» را چنین تعریف می کند: «زیان خسارت مشترک ضرر و زیانی است که معلول فعل خسارت مشترک یا نتیجۀ مستقیم فعل خسارت مشترک باشد. زیان خسارت مشترک هم شامل مخارج خسارت مشترک و هم شامل تفدیۀ خسارت مشترک می گردد». در چارچوب این تعریف می توان گفت، «زیان خسارت مشترک» از دو منشأ سرچشمه می گیرد: (یک) تفدیۀ محموله، یا تفدیۀ بخشی از کشتی به منظور حفظ ایمنی مشترک، و (دو) مخارج متحمله بابت این منظور. در حقوق خسارات مشترک، هر دو قلم از زیان های فوق، در صورت جمع بودن سایر شرایط، موضوع تقسیم خسارت مشترک، و محاسبۀ «سهم خسارت مشترک» قرار خواهد گرفت.

ادبیات مصیبت منابع

ادبیات مصیبت منابع                                                                       Resource Curse Literature

به مجموعه ای از نبشته های علمی در اقتصاد و مدیریت منابع طبیعی و معدنی گفته می شود که به بیان این نکته می پردازند چگونه وجود منابع غنی نفت و گاز و سایر منابع معدنی در بعض کشورها، نه تنها سبب توسعۀ کشورهای بهره مند از این منابع نشده، بلکه خود عامل تشدید مصیبت ها و ویرانی ها در این دسته از کشورها شده، و مدارهای توسعه نیافتگی را در این کشورها تعمیق بخشیده است. عموم کشورهای نفت خیز، به استثنای نروژ، هر یک به نوعی به نقمت و مصیبت منابع دچار اند، ولیکن در این میان کشورهای تولیدکنندۀ نفت و گاز در قارۀ آفریقاً غالباً مظهر و نمونۀ مصیبت منابع اند. تز مصیبت منابع معتقد است که میان بهره مندی یک کشور از منابع طبیعی و توسعۀ اجتماعی و اقتصادی آن کشور رابطه ای معکوس (منفی) برقرار است.

ادامه نوشته

بیمۀ مشترک

بیمۀ مشترک                                                                                                      Co-insurance

هنگامی که خطری با شراکت دو یا چند بیمه گر، بیمه می شود آن بیمه از نوع «بیمۀ مشترک» خواهد بود. در این حال، به هر یک از بیمه گرانی که در پذیرش آن خطر سهیم شده اند، اصطلاحاً «بیمه گر مشترک» یا «بیمه گر شریک» گفته می شود. در مواردی که خطر آن چنان عظیم است که بیمه کردن تمام آن از توان بیمه گر واحدی خارج است، آن خطر ممکن است با  شراکت دو یا چند بیمه گر بیمه شود. فرایند بیمه کردن خطر نزد بیمه گران متعدد به روشی انجام می گیرد که به آن «پذیره نویسی خطر» اطلاق می گردد.

ادامه نوشته

بانکداری در سایه

بانکداری در سایه                                                                                            Shadow Banking

بانک های در سایه مجموعه ای متنوع از مؤوسسات مالی هستند که پاره ای کارویژه های مشابه کارویژه های بانک ها ایفاء می کنند، ولیکن این کار را در خارج از نظام مقررات گذاری و نظارتی ای که بر بانکداری سنتی اعمال می شود، به انجام می رسانند. در ایران، به عنوان نمونه از «تعاونی های اعتبار» می توان نام برد که هر چند بانک به معنای سنتی نیستند، ولی در ذیل عنوان عام تر «مؤوسسه مالی» جای می گیرند، و جنس فعالیت های آنها از نوع «خدمات مالی» مشابه فعالیت بانک های سنتی می باشد. اصطلاح «بانکداری در سایه» برای اشاره به اشتغال در خدمات مالی ای استعمال می شود که خارج از حیطۀ نظارتی مرجع ناظر بازار بانکی عرضه می شود، ولیکن این فعالیت لزوماً غیر مجاز نیست.

ادامه نوشته

زنجیرۀ ارزش صنعت نفت

زنجیرۀ ارزش صنعت نفت                                                       Petroleum Industry Value Chain

زنجیرۀ ارزش هر صنعت، من جمله صنعت نفت، به مجموع حلقه هایی گفته می شود که از استخراج یا تولید مواد خام و اولیه آغاز و به تولید و عرضۀ محصول نهایی خاتمه می یابد. زنجیرۀ ارزش صنعت نفت و گاز از سه حلقۀ «بخش بالادستی»، «بخش میان دستی»، و «بخش پایین دستی» ترکیب یافته است. حوزه های نفتی ای که در آن عملیات اکتشاف، توسعه و تولید نفت خام انجام می گیرد، در ذیل بخش بالادستی، لوله های انتقال نفت خام از حوزۀ نفتی به پالایشگاه در ذیل بخش میان دستی، و پالایشگاه ها و صنایع پتروشیمی در ذیل بخش پایین دستی صنعت نفت جای می گیرند.

پرتامینا

پرتامینا                                                                                                                     Pertamina

پرتامینا، نام شرکت ملی نفت اندونزی است. این شرکت مُبدع نوعی از قراردادهای بخش بالادستی صنعت نفت می باشد که با نام «قرارداد مشارکت در تولید» شناخته می شود؛ قراردادی که نقطۀ عطفی در پایان دادن به نظام امتیازهای نفتی قدیمی محسوب می گردد.