قاعدۀ نسبی

قاعدۀ نسبی 

Proportional Rule

قاعدۀ نسبی خسارت بدین معنا است که در مقام اندازه گیری مقدار غرامت قابل پرداخت، با تشکیل کسری (نسبتی) بیمه گر متعهد است تنها قسمتی از خسارت وارده را به بیمه گذار پرداخت کند نه تمام آن را. قاعدۀ نسبی خسارت در موارد و حالات متعددی به موقع اجرا در می آید. موارد زیر از این جمله است: بیش بیمه دهی در جمیع حالات مشروط بر اینکه معلول تقلب بیمه گذار نباشد. توضیح اینکه در موارد بیش بیمه دهی ناشی از تقلب بیمه گذار، حکم بطلان قرارداد(های) بیمه جاری است و نوبه به اجرای قاعدۀ نسبی خسارت که جریان آن منوط به صحت قرارداد(های) بیمه است، نمی رسد. مجرای دیگر قاعدۀ نسبی خسارت، موارد کم بیمه دهی است. با استقراء در حقوق موضوعۀ ایران، نمونه های مختلف و متنوعی از اجرای قاعدۀ نسبی خسارت را در قانون بیمه مصوّب 1316 و نیز آیین نامه های مصوّب شورای عالی بیمه می توان یافت. من جمله مادۀ 10 قانون بیمه از زمرۀ این موارد است.

ادامه نوشته

کم بیمه دهی

کم بیمه دهی

Under-insurance

«کم بیمه دهی» که در برابر اصطلاح «بیش بیمه دهی» به کار می رود، به حالتی اطلاق می شود که مال مورد بیمه، یا دقیق تر بگوییم نفع قابل بیمه، به قیمت (ارزشی) پایین تر از قیمت خود بیمه داده می شود. در حالی که بیش بیمه دهی با اصل جبران خسارت به عنوان اُس و اساس و رکن حقوق بیمه های جبرانی مغایر است، فلذا در حقوق بیمه های جبرانی سازوکارها و أحکام مختلفی بسته به علت و منشأ بیش بیمه گری وضع شده است تا مانع منتفع شدن بیمه گذار به سودی زائد از جبران خسارت او شود یا أحیاناً با تقلب بیمه ای مقابله شود، کم بیمه گری با هیچ اصلی از اصول حقوقی بیمه و نیز با نظم عمومی و اخلاق حسنه مغایرتی ندارد تا نیازی به وضع أحکام منع کننده یا محدودکننده باشد. با این همه باید دانست، با عنایت به جبرانی بودن ماهیت این قراردادها و نیز با توجه به تعیین حق بیمه با لحاظ ارزش گذاری مال در زمان انعقاد عقد بیمه، در موارد کم بیمه گری مقیاس اندازه گیری خسارت به گونه ای متفاوت است؛ بدین معنا که در این حالات اصطلاحاً «قاعدۀ نسبی خسارت» به موقع اجرا در می آید.

ادامه نوشته

بیش بیمه دهی

بیش بیمه دهی

Over-insurance

اصطلاح «بیش بیمه دهی» در برابر اصطلاح «کم بیمه دهی» استعمال می شود. مهم ترین اصلی که در بیمه های جبرانی ساری و جاری است، «اصل جبران خسارت» است. بر اساس این اصل که خود منشأ اصول و فروع دیگری در حقوق بیمه های جبرانی است، قراردادهای بیمه جبرانی نباید سبب کسب سود از برای بیمه گذار گردد. نهایت اثری که چنین قراردادهایی له بیمه گذار می تواند به دنبال داشت، جبران زیان وارده است، و نه بیش از آن. لازمۀ این مفهوم آن است که بیش بیمه دهی نفع قابل بیمه با مانع اصل جبران خسارت برخورد می کند؛ فلذا، أحکامی در حقوق بیمه شکل گرفته است که مانع بیمه گذار شود از قبل بیش بیمه دهی، تحصیل سودی علاوه بر جبران خسارت کند. بیش بیمه دهی، گاه شکل بیمۀ مضاعف به خود می گیرد؛ و گاه به صورت بیش تقویمی نفع قابل بیمه دیده می شود؛ و سرانجام گاه به صورت بیمه دادن نفع متعلق به خود در کنار نفع متعلق به غیر، ظهور و بروز می کند، به طوری که بیمۀ کلّ مال به جای بیمۀ نفع متعلق به بیمه گذار با هم انجام می پذیرد. بنابراین، برای معضل بیش بیمه دهی، دست کم سه شکل مختلف قابل شناسایی است: بیش بیمه دهی ناشی از بیمۀ مضاعف؛ بیش بیمه دهی ناشی از اضافه تقویم؛ و بیش بیمه دهی ناشی از بیمه دادن کلّ مال به جای بیمه دادن نفع خاص متعلق به بیمه گذار. با توجه به اینکه أشکال بیش بیمه دهی متنوع و متعدد است، و نیز با عنایت به اینکه علم (تقلب) بیمه گذار یا جهل او در این زمینه ها تاثیرگذار، نتیجتاً موضع نظام های حقوقی نیز در برابر شیوه ها و أقسام مختلف بیش بیمه دهی هم متفاوت است.